Ảnh sản phẩm mượn là ảnh người bán lấy từ trang của chủ nhãn hiệu hay của shop khác để đăng như ảnh hàng mình; đánh giá dựng sẵn là nhận xét do người bán tự tạo hoặc thuê viết. Hai thứ này hay đi cùng nhau ở những shop bán hàng giả mạo nhãn hiệu, vì người mua online gần như chỉ dựa vào ảnh và nhận xét để quyết định.
Mượn ảnh không đương nhiên có nghĩa là bán hàng giả: nhiều đại lý thật cũng dùng ảnh do hãng cung cấp. Điều bài này giúp bạn làm là đọc ảnh và nhận xét như một người kiểm chứng, biết lúc nào nên đòi ảnh thật, đòi kiểu gì để khó dựng, và lưu lại những gì shop đã đăng để dùng khi hàng nhận về khác mô tả.
Vì sao shop bán hàng giả cần ảnh mượn
Một món hàng giả mạo nhãn hiệu thường có chỗ khác hàng thật: màu in lệch, chữ nhoè, đường dán hộp thô, nắp không khít. Chụp thật thì những chỗ đó lộ ra. Vì vậy người bán hàng giả có lý do để dùng ảnh studio của chủ nhãn, ảnh chụp hàng thật từ một shop khác, hoặc ảnh đã chỉnh sáng, làm mịn đến mức không còn thấy chi tiết.
Có một kiểu tinh vi hơn: người bán mua một món hàng thật, chụp và quay kỹ, rồi dùng chính bộ ảnh đó cho hàng nghìn đơn hàng giả. Ảnh lúc này đúng là ảnh "thật", chụp trên bàn thật, có bàn tay thật, nhưng không phải món bạn sẽ nhận. Đó là lý do ảnh đẹp chưa bao giờ đủ để kết luận.
Với người mua, điểm mấu chốt là phân biệt ảnh minh hoạ và ảnh của chính lô hàng sắp giao. Ảnh minh hoạ cho bạn biết sản phẩm trông thế nào theo hãng. Ảnh lô hàng cho bạn biết người bán đang có gì trong tay. Một người bán đàng hoàng có thể dùng ảnh minh hoạ trên trang, nhưng khi bạn hỏi, họ chụp được ảnh hàng thật theo yêu cầu của bạn.
Nhận ra ảnh mượn trong vài phút
Ảnh nền trắng, ánh sáng studio, giống hệt trang của hãng. Mở trang chính thức của chủ nhãn, so ảnh sản phẩm. Trùng từng góc chụp thì đó là ảnh của hãng, không nói gì về hàng của shop.
Cùng một ảnh xuất hiện ở nhiều shop khác nhau. Tìm tên sản phẩm trên sàn, lướt qua các shop. Nhiều shop giá khác nhau dùng chung một bộ ảnh "thật" có bàn tay, có góc bàn giống nhau là dấu hiệu ảnh được chuyền tay.
Tìm kiếm bằng hình ảnh. Phần lớn công cụ tìm kiếm cho phép tải ảnh lên để tìm ảnh giống. Ảnh shop đăng mà đã xuất hiện ở trang nước ngoài, ở shop khác từ vài năm trước thì không phải ảnh hàng của shop.
Ảnh chỉ có một hai góc đẹp. Hàng thật thường được chụp đủ mặt hộp, đáy hộp, nắp, phần in số lô. Shop chỉ đăng mặt trước đẹp nhất mà tránh mặt đáy, nơi in số lô và hạn dùng, nên được hỏi thêm.
Ảnh chỉnh mịn quá mức. Bề mặt hộp bóng loáng, không còn thấy vân giấy, chữ nhỏ mờ đi dù phần còn lại rất nét, có thể là ảnh đã làm mờ đúng chỗ dễ lộ.
Xin ảnh thật sao cho khó dựng
Hỏi "chị gửi ảnh thật giúp em" thường nhận lại đúng bộ ảnh cũ. Hỏi cụ thể thì khó trả lời bằng ảnh có sẵn:
- Đề nghị chụp mặt đáy hộp hoặc vị trí in số lô, ngày sản xuất, hạn dùng của chính món sẽ giao.
- Đề nghị đặt món hàng cạnh một vật bạn chọn ngẫu nhiên, ví dụ một tờ giấy viết tay tên bạn và ngày hôm nay, hoặc một đồ vật cụ thể.
- Với hàng có tem, mã cào hoặc mã QR, đề nghị chụp cận tem còn nguyên, chưa cào, chưa bóc.
- Với đồ điện tử, đề nghị quay một đoạn video ngắn cho thấy số serial trên thân máy và trên hộp, rồi tự tra số đó trên kênh của hãng.
- So ảnh nhận được với ảnh trên trang của hãng ở những chi tiết như vị trí in, kiểu chữ số lô; khác biệt nhỏ có thể do đổi bao bì theo lô, nên hỏi lại hãng nếu cần.
- Lưu lại toàn bộ ảnh, video và tin nhắn này cùng thời điểm nhận.
Người bán từ chối với lý do "hàng đang ở kho", "shop bận", hay gửi lại đúng ảnh trên trang, là đã cho bạn câu trả lời. Không cần tranh cãi, chỉ cần không đặt.
Khi ảnh thật shop gửi lại khác ảnh trên trang
Có lúc bạn làm đúng mọi bước, xin được ảnh thật, và thấy món trong ảnh khác ảnh trên trang: hộp màu hơi khác, vị trí in số lô khác, kiểu chữ trên nắp khác. Đừng vội kết luận theo chiều nào. Chủ nhãn hiệu đổi mẫu bao bì khá thường xuyên, mỗi thị trường có thể dùng một mẫu, hàng sản xuất ở hai nhà máy khác nhau đôi khi in khác nhau ở chi tiết nhỏ.
Việc nên làm là hỏi người bán vì sao khác, nghe lời giải thích, rồi tự kiểm lời giải thích đó. Người bán nói "bao bì mới" thì xem trang của hãng có công bố mẫu mới không. Người bán nói "hàng thị trường khác" thì hỏi hàng nhập về qua đơn vị nào, có nhãn phụ tiếng Việt ghi tổ chức chịu trách nhiệm không. Người bán nói "lô cũ còn tồn" thì xem hạn dùng còn bao lâu.
Nếu vẫn chưa rõ, gửi ảnh đó cho kênh chăm sóc khách hàng chính thức của chủ nhãn và hỏi thẳng mẫu này có phải của họ không. Phần lớn chủ nhãn có lý do để trả lời, vì hàng giả gây hại cho chính họ. Câu trả lời của hãng vừa giúp bạn quyết định, vừa là bằng chứng nếu sau này phải khiếu nại.
Điều không nên làm là tự kết luận từ một chi tiết nhỏ rồi đăng lên mạng tố shop bán hàng giả. Nếu bạn sai, bạn có thể gây thiệt hại cho một người bán ngay tình; nếu bạn đúng, một bài đăng cũng không thay được phản ánh có bằng chứng gửi đúng nơi.
Dấu hiệu đánh giá được dựng sẵn
Đánh giá là chỗ người mua tin nhất, nên cũng là chỗ dễ bị làm giả nhất. Những dấu hiệu sau, gặp vài cái cùng lúc thì nên dè dặt:
- Nhận xét dồn vào vài ngày liên tiếp, sau đó im hẳn hoặc rất thưa.
- Câu chữ giống nhau, cùng những từ khen chung chung như "hàng đẹp, giao nhanh, shop nhiệt tình", ít ai nhắc chi tiết về chính sản phẩm.
- Ảnh trong nhận xét giống ảnh shop đăng, hoặc nhiều nhận xét dùng cùng một bối cảnh, cùng một mặt bàn.
- Tài khoản đánh giá mới tạo, tên lạ, chỉ từng đánh giá một hai sản phẩm.
- Nhận xét thấp điểm bị lấn át nhưng nội dung lại nói đúng chỗ đáng ngờ: mùi khác, màu khác, mã cào không ra, khác hàng mua ở cửa hàng.
- Trên mạng xã hội, ảnh chụp màn hình tin nhắn khách khen được đăng dày đặc, nhưng không có tên, không có thời gian, không bấm vào được.
Đọc nhận xét một sao, hai sao trước, rồi mới đọc năm sao. Người mua thật khi không hài lòng thường viết cụ thể, và chính những chi tiết đó cho bạn biết sản phẩm có vấn đề ở nguồn gốc hay chỉ ở khâu giao hàng.
Đọc một dấu hiệu: có thể vô hại hay đáng lo
Không dấu hiệu nào tự nó là bằng chứng. Bảng sau đặt cạnh nhau cách giải thích vô hại và lúc nên lo.
| Dấu hiệu | Có thể vô hại khi | Đáng lo khi |
|---|---|---|
| Dùng ảnh của hãng | Shop là đại lý có giấy tờ, chụp được ảnh hàng thật khi bạn hỏi | Shop không chụp được ảnh thật, hoặc chỉ gửi lại ảnh có sẵn |
| Nhiều nhận xét trong thời gian ngắn | Shop vừa chạy khuyến mãi lớn, nhận xét đa dạng, có chê có khen | Câu chữ giống nhau, tài khoản mới, không ai chê chỗ nào |
| Ảnh nhận xét giống nhau | Cùng mẫu hộp, người mua chụp trên nền khác nhau | Cùng bàn, cùng góc, cùng bàn tay |
| Giá thấp hơn thị trường | Có lý do rõ: hàng cận hạn ghi rõ, đợt giảm giá của hãng | Thấp sâu, kéo dài, không giải thích được nguồn |
Nguyên tắc chung: càng nhiều dấu hiệu chồng lên nhau, càng ít khả năng tất cả đều vô hại. Một dấu hiệu thì hỏi thêm; ba bốn dấu hiệu thì chọn nơi khác.
Lưu lại ảnh và mô tả trước khi đặt hàng
Ảnh và mô tả trên trang sản phẩm là thông tin người bán đưa ra cho người mua. Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng yêu cầu người kinh doanh cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về hàng hoá. Khi món nhận về khác hẳn ảnh và mô tả, đó là căn cứ quan trọng để yêu cầu đổi, trả hay hoàn tiền, và để chứng minh với sàn hoặc cơ quan quản lý.
Vấn đề là trang sản phẩm có thể sửa hoặc xoá. Shop bị phản ánh nhiều thường đổi ảnh, đổi tên sản phẩm, thậm chí đổi cả tên gian hàng. Vì vậy trước khi bấm đặt, nên chụp màn hình trang sản phẩm: ảnh chính, đoạn mô tả có chữ chính hãng hay nguồn gốc, giá, tên gian hàng, ngày giờ trên điện thoại. Nếu có tin nhắn hỏi đáp về nguồn gốc, chụp luôn.
Những ảnh chụp này không mất công bao nhiêu, nhưng khi cần chúng thay cho cả một đoạn tranh cãi "shop có nói vậy đâu". Gom chúng vào một album riêng theo đơn hàng, đặt tên theo ngày, để lúc cần là tìm thấy ngay. Cách quay video mở hộp và giữ bằng chứng khi nhận hàng có ở bài riêng trong danh mục này.
Một thói quen nhỏ nữa: khi đọc nhận xét thấy người mua trước phản ánh cụ thể về nguồn gốc, chụp lại luôn cả những nhận xét đó. Nếu sau này bạn cũng gặp vấn đề giống vậy, chúng cho thấy sự việc không phải cá biệt, và người bán đã có dịp biết mà vẫn tiếp tục bán. Với sàn hay cơ quan tiếp nhận phản ánh, một loạt phản ánh cùng kiểu từ nhiều người mua khác nhau nặng ký hơn nhiều so với một ý kiến đơn lẻ.
Câu hỏi thường gặp
Shop dùng ảnh của hãng thì có phải bán hàng giả không?
Không đương nhiên. Đại lý thật cũng hay dùng ảnh do hãng cung cấp. Điều cần kiểm là shop có chụp được ảnh hàng thật theo yêu cầu cụ thể của bạn hay không, và các thông tin khác về người bán có khớp với danh sách kênh bán mà chủ nhãn hiệu công bố không.
Làm sao kiểm một ảnh đã từng xuất hiện ở nơi khác chưa?
Dùng chức năng tìm kiếm bằng hình ảnh của các công cụ tìm kiếm phổ biến: tải ảnh lên hoặc dán ảnh vào ô tìm. Nếu ảnh xuất hiện ở trang của hãng, ở shop nước ngoài hay ở bài đăng nhiều năm trước, đó không phải ảnh hàng của shop đang chào bán.
Shop gửi video quay hàng thật, như vậy đã đủ tin chưa?
Chưa hẳn. Video có thể quay từ một món hàng thật duy nhất rồi dùng lại nhiều lần. Video có giá trị hơn khi có chi tiết bạn yêu cầu riêng, như số lô của món sẽ giao, tờ giấy ghi tên bạn và ngày hôm nay, hoặc số serial bạn tự tra được trên kênh của hãng.
Có nên tin ảnh chụp tin nhắn khách khen mà shop đăng không?
Nên coi đó là quảng cáo của shop, không phải bằng chứng. Ảnh chụp màn hình tin nhắn rất dễ dựng và không kiểm được người gửi. Nhận xét gắn với đơn hàng thật trên sàn, có ảnh người mua tự chụp và có cả chê lẫn khen, đáng tin hơn nhiều.
Hàng nhận về khác ảnh mô tả thì có đòi được không?
Ảnh và mô tả là thông tin người bán cung cấp về hàng hoá, nên khác biệt rõ ràng là căn cứ để yêu cầu đổi, trả hoặc hoàn tiền. Bạn cần ảnh chụp trang sản phẩm lúc đặt, video mở hộp và tin nhắn trao đổi. Thời hạn và cách khiếu nại trên mỗi sàn khác nhau, nên làm sớm.
Shop bị nhiều người chê hàng giả nhưng vẫn còn bán, nên báo ở đâu?
Trước hết dùng chức năng báo cáo gian hàng hoặc sản phẩm ngay trên sàn hay nền tảng. Nếu có dấu hiệu rõ và có bằng chứng, có thể phản ánh với lực lượng quản lý thị trường hoặc báo cho chủ nhãn hiệu để họ xử lý theo quyền của mình.