Có hai chuyện khác nhau thường bị gọi chung là "mũ bảo hiểm giả": mũ mang nhãn của một hãng mũ mà không phải do hãng đó làm (giả mạo nhãn hiệu), và mũ không đạt quy chuẩn an toàn, như mũ thời trang mỏng, mũ không có lớp xốp hấp thụ va đập, bán như mũ bảo hiểm. Người đội là bên chịu rủi ro về tính mạng; người bán, cửa hàng là bên chịu trách nhiệm pháp lý khi đưa loại mũ đó ra thị trường. Người đi xe còn có thể gặp rắc rối khi bị kiểm tra nếu chiếc mũ không được coi là mũ bảo hiểm.
Bài này giải thích hai lớp vấn đề đó theo góc người mua: bạn đang cầm thứ gì, rủi ro pháp lý của bạn tới đâu, và khi mua phải mũ kém thì đòi ai. Cấu tạo mũ, chọn cỡ, phép thử tại quầy là phần kỹ thuật, có ở các trang chuyên về xe máy.
Mũ giả mạo nhãn hiệu và mũ không đạt chuẩn: khác nhau ở đâu
Mũ giả mạo nhãn hiệu. Mũ in tên, biểu tượng, kiểu tem của một hãng mũ có thật, nhưng do cơ sở khác sản xuất. Vi phạm ở đây là xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu. Một chiếc mũ giả nhãn có thể vẫn có cấu tạo tạm được, nhưng người mua không có cách nào biết, vì nó không đi qua hệ thống kiểm soát chất lượng của hãng.
Mũ không đạt quy chuẩn an toàn. Mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy là hàng phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và có dấu hợp quy CR trước khi lưu thông. Mũ không đạt có thể mang tên thật của một cơ sở nhỏ, không giả nhãn của ai, nhưng vẫn là hàng không đủ điều kiện bán như mũ bảo hiểm.
Mũ thời trang, mũ cho xe đạp, mũ thể thao. Đây là hàng hợp pháp khi bán đúng công dụng. Vấn đề phát sinh khi người bán giới thiệu chúng là mũ bảo hiểm cho xe máy, hoặc gắn tem, dấu khiến người mua hiểu nhầm.
Mũ vừa giả nhãn, vừa không đạt chuẩn. Trường hợp nặng nhất và cũng hay gặp ở hàng trôi nổi: in nhãn của hãng nổi tiếng, dán dấu hợp quy giả, cấu tạo mỏng manh. Cả hai lớp vi phạm cùng lúc.
Người đội mũ kém chuẩn có bị xử phạt không
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ yêu cầu người điều khiển và người ngồi trên xe mô tô, xe gắn máy phải đội mũ bảo hiểm và cài quai đúng quy cách. Vi phạm bị xử phạt hành chính; mức phạt cụ thể nằm trong nghị định xử phạt về giao thông đang có hiệu lực, nên đối chiếu văn bản hiện hành thay vì tin con số truyền miệng.
Câu hỏi hay gặp là đội một chiếc mũ trông giống mũ bảo hiểm nhưng không đạt chuẩn thì có bị coi là "không đội mũ" hay không. Trước đây từng có hướng dẫn liên ngành mô tả dấu hiệu nhận biết "mũ không phải là mũ bảo hiểm", như không có dấu hợp quy, không có lớp xốp đủ dày, để lực lượng chức năng làm căn cứ. Cách áp dụng hiện nay cần đối chiếu văn bản đang có hiệu lực. Điều chắc chắn là một chiếc mũ thời trang mỏng không bảo vệ bạn khi ngã, bất kể có bị kiểm tra hay không.
Còn với mũ giả nhãn mà cấu tạo đầy đủ, có dấu hợp quy, người đội gần như không gặp rắc rối khi tham gia giao thông. Người mua về dùng cá nhân không bị xử lý vì nhãn hiệu bị làm giả; trách nhiệm đó thuộc về người sản xuất, người bán. Nhưng chất lượng thật của chiếc mũ thì không ai bảo đảm.
Với trẻ em, rủi ro còn lớn hơn: mũ trẻ em giá rẻ, in hình nhân vật hoạt hình, thường là nhóm bị làm kém nhiều. Cha mẹ nên ưu tiên mũ có dấu hợp quy, mua nơi có hoá đơn, và thay mũ khi đã bị va đập mạnh dù nhìn bên ngoài không nứt.
Dấu hiệu nên dừng lại trước khi mua
Những dấu hiệu dưới đây không phải để kết luận mũ là giả hay thật, mà để bạn biết khi nào nên hỏi thêm, xin hoá đơn, hoặc chọn mũ khác. Chủ nhãn hiệu có thể đổi mẫu tem, mẫu hộp theo lô.
- Mũ không có dấu hợp quy CR, hoặc dấu in mờ, dán lệch như dán thêm vào sau.
- Không có thông tin tổ chức chịu trách nhiệm về hàng hoá, hoặc thông tin đó không tra được.
- Lớp xốp bên trong mỏng, mềm, ấn tay lõm sâu; hoặc không có lớp xốp, chỉ có lớp vải lót.
- Quai mũ mỏng, khoá cài lỏng, đinh tán gắn quai vào vỏ yếu.
- Mang tên một hãng mũ nổi tiếng nhưng giá thấp hơn hẳn nơi bán chính thức của hãng, bán kèm "tặng" ở nơi gửi xe hay hàng rong.
- Người bán không xuất được hoá đơn, không nói được nguồn hàng.
Nếu bạn muốn chắc về một mẫu mũ mang nhãn hãng, hãy hỏi kênh chính thức của hãng về danh sách nơi bán ủy quyền, hoặc cách nhận biết tem chính hãng mà hãng công bố. Đừng dựa vào bài viết của người bán khác.
Ai chịu trách nhiệm gì khi mũ kém được bán ra
Trách nhiệm phân theo vai trò trong chuỗi đưa hàng tới tay bạn. Bảng dưới là khung tổng quát; hình thức và mức xử lý cụ thể theo văn bản hiện hành.
| Bên | Trách nhiệm chính | Người mua làm gì với bên này |
|---|---|---|
| Cơ sở sản xuất, nhập khẩu | Bảo đảm mũ đạt quy chuẩn, chứng nhận và công bố hợp quy, ghi nhãn đúng; không làm giả nhãn hiệu của người khác | Thường không liên hệ trực tiếp được; thông tin trên nhãn giúp cơ quan chức năng truy nguồn |
| Đại lý, cửa hàng bán | Chỉ bán mũ đủ điều kiện lưu thông, có nguồn gốc; trả lời người mua về nguồn hàng | Đòi đổi, trả, hoàn tiền; yêu cầu cho biết nguồn hàng |
| Người bán online, sàn | Người bán như cửa hàng; sàn tiếp nhận khiếu nại, xử lý gian hàng vi phạm theo quy định thương mại điện tử | Khiếu nại trên sàn, giữ đơn hàng và video mở hộp |
| Chủ nhãn hiệu bị làm giả | Không chịu trách nhiệm về mũ giả, nhưng có quyền yêu cầu xử lý xâm phạm | Báo cho hãng; hỏi xác nhận mũ không phải chính hãng |
| Cơ quan quản lý thị trường, cơ quan quản lý chất lượng | Kiểm tra, xử lý hàng giả, hàng không đạt chuẩn lưu thông | Gửi phản ánh, cung cấp mẫu và thông tin nơi bán |
Việc kinh doanh mũ bảo hiểm không đạt chuẩn hay giả mạo nhãn hiệu có thể bị xử phạt hành chính, tịch thu, buộc tiêu huỷ; trường hợp nghiêm trọng có thể xem xét theo tội sản xuất, buôn bán hàng giả trong Bộ luật Hình sự. Mức cụ thể không nêu ở đây vì phụ thuộc văn bản hiện hành và giá trị hàng.
Mua mũ trên mạng: đọc kỹ lời chào hàng
Trên các trang bán hàng, mũ bảo hiểm thường được chào bằng những cụm như "hàng công ty", "xuất khẩu dư", "giống hãng 99%", "full tem". Những chữ đó không có nghĩa pháp lý nào. "Full tem" chỉ nói có tem dán trên mũ, không nói tem ấy do ai cấp. "Giống hãng" là thừa nhận đây không phải hàng của hãng, và nếu mũ vẫn in nguyên tên hãng thì đó là hàng mạo nhãn.
Ảnh sản phẩm có thể là ảnh mượn từ trang của hãng. Một cách kiểm đơn giản là xem ảnh khách thật đăng trong phần đánh giá, hỏi người bán chụp mặt trong mũ, phần dấu hợp quy, phần thông tin trên nhãn ngay lúc đó. Người bán né tránh hoặc chỉ gửi lại ảnh quảng cáo là tín hiệu nên dừng.
Khi nhận hàng, quay video mở hộp liền mạch, kiểm ngay các điểm đã nêu ở phần dấu hiệu, và chưa bấm xác nhận đã nhận hàng nếu có điều nghi ngờ. Nhiều sàn cho phép yêu cầu trả hàng trong một thời gian ngắn sau khi nhận; quá hạn này, việc đòi lại tiền qua sàn khó hơn nhiều.
Cơ quan, doanh nghiệp mua mũ cho người lao động
Doanh nghiệp giao hàng, công ty có nhân viên đi xe máy làm việc, trường học tặng mũ cho học sinh thường mua mũ số lượng lớn. Khi đó tổ chức mua là người tiêu dùng trong giao dịch với nhà cung cấp, đồng thời là bên cấp phát cho người sử dụng. Mua phải lô mũ không đạt chuẩn vừa là thiệt hại tiền, vừa đặt người lao động, học sinh vào rủi ro.
Hợp đồng mua mũ số lượng lớn nên ghi rõ: mũ đạt quy chuẩn kỹ thuật cho mũ bảo hiểm người đi mô tô, xe máy, có dấu hợp quy, nhà cung cấp gửi kèm bản sao giấy chứng nhận hợp quy và thông báo tiếp nhận hồ sơ công bố hợp quy (nếu có); quyền trả lại cả lô khi kiểm tra phát hiện mũ không đạt. Với mũ có in logo của tổ chức mình, kiểm thêm việc in ấn không che lấp các thông tin bắt buộc trên mũ.
Khi nhận hàng, lấy ngẫu nhiên vài chiếc để kiểm các dấu hiệu cơ bản và lưu lại làm mẫu. Nếu có nghi ngờ lớn, có thể gửi mẫu tới tổ chức thử nghiệm để kiểm tra chất lượng trước khi cấp phát; chi phí thử nghiệm là khoản cân nhắc so với giá trị lô hàng.
Lỡ mua phải mũ kém: cách đòi và cách báo
Một chiếc mũ không đắt, nên phần lớn người mua bỏ qua. Nhưng mũ là đồ bảo vệ tính mạng, và một phản ánh có thể giúp người khác không mua phải loại đó.
- Ngưng dùng chiếc mũ cho việc đi xe máy; với trẻ em, thay ngay.
- Chụp ảnh mũ từ nhiều phía: mặt trong, lớp xốp, quai, tem, dấu, thông tin trên nhãn; giữ hoá đơn hoặc đơn hàng.
- Liên hệ người bán đề nghị trả lại và hoàn tiền, nêu lý do cụ thể: không có dấu hợp quy, không đúng nhãn như quảng cáo.
- Nếu mua online, khiếu nại trên sàn trong thời hạn quy định.
- Gửi phản ánh tới lực lượng quản lý thị trường hoặc Sở Công Thương nơi người bán hoạt động, kèm ảnh và địa chỉ bán; nếu là mũ giả nhãn, báo thêm cho chủ nhãn hiệu qua kênh chính thức của họ.
- Nếu mũ kém đã khiến người đội bị thương nặng hơn trong một vụ ngã, giữ lại chiếc mũ ở nguyên trạng và giấy tờ khám chữa; việc chứng minh mũ là nguyên nhân làm thương tích nặng thêm phức tạp, nên tìm tư vấn pháp lý.
Câu hỏi thường gặp
Mũ có dấu hợp quy CR thì chắc chắn là mũ thật?
Không. Dấu hợp quy cho biết sản phẩm đã được đánh giá đạt quy chuẩn, nhưng dấu có thể bị in giả. Dấu cũng không nói mũ là của hãng nào. Nên kết hợp với thông tin tổ chức chịu trách nhiệm, nơi bán có hoá đơn và các dấu hiệu khác.
Mua mũ giả nhãn hãng nổi tiếng về đội có bị phạt vì dùng hàng giả không?
Người tiêu dùng mua về dùng cá nhân thường không bị xử lý vì nhãn hiệu bị làm giả; bên bị xử lý là người sản xuất, người buôn bán. Rủi ro thật của bạn là chất lượng mũ không được bảo đảm.
Mũ nửa đầu có được coi là mũ bảo hiểm không?
Kiểu dáng nửa đầu không tự nó làm chiếc mũ thành không hợp lệ; điều quyết định là mũ đáp ứng quy chuẩn cho mũ bảo hiểm người đi mô tô, xe máy. Kiểu cả đầu hay ba phần tư bảo vệ nhiều vùng hơn, đây là chuyện lựa chọn an toàn.
Mũ được tặng khi mua xe hay gửi xe thì đòi ai nếu kém chất lượng?
Mũ tặng kèm vẫn là hàng hoá do bên tặng cung cấp trong giao dịch với bạn. Bạn có thể phản ánh với bên đó và với cơ quan chức năng nếu mũ không có dấu hợp quy hoặc giả nhãn.
Cửa hàng nói mũ chỉ để đội đi chơi, không phải mũ bảo hiểm, có được bán không?
Mũ thời trang được bán đúng công dụng nếu người bán nói rõ và không ghi, không quảng cáo như mũ bảo hiểm. Nếu cửa hàng trưng bày, giới thiệu chung với mũ bảo hiểm khiến khách hiểu nhầm thì là thông tin sai lệch.
Có nên đội mũ đã bị va đập mạnh nếu bên ngoài còn nguyên?
Không nên. Lớp xốp bên trong có thể đã bị nén và mất khả năng hấp thụ va đập dù vỏ không nứt. Đây là khuyến nghị chung về an toàn, không phụ thuộc mũ thật hay giả.