Chủ nhãn có ba con đường chính khi hàng mình bị làm giả: đề nghị cơ quan hành chính như quản lý thị trường xử lý vi phạm, khởi kiện dân sự ra toà án để buộc chấm dứt và đòi bồi thường, hoặc tố giác với cơ quan công an khi hành vi có dấu hiệu tội phạm. Hành chính thường nhanh nhưng không đem lại tiền bồi thường cho bạn; dân sự đòi được bồi thường nhưng tốn công nhất; hình sự dành cho vụ nghiêm trọng và do cơ quan tiến hành tố tụng quyết định.
Với hộ kinh doanh hay cơ sở nhỏ, câu hỏi thực tế không phải "đường nào mạnh nhất" mà là "đường nào giải quyết được điều mình cần, với sức mình có". Bài này so ba con đường ở mức tổng quan cho người tự làm bước đầu. Thủ tục chi tiết của từng đường, nhất là khi vụ việc lớn, nên làm cùng luật sư hoặc tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp.
Bắt đầu từ câu hỏi: bạn thật sự muốn điều gì
Trước khi chọn đường, hãy viết ra điều mình muốn đạt được, theo thứ tự ưu tiên. Có chủ nhãn chỉ cần hàng giả biến khỏi chợ quê mình. Có người cần một kết luận chính thức để trấn an đại lý. Có người muốn được bồi thường vì doanh số tụt mạnh. Có người lo hàng giả gây hại cho trẻ nhỏ và muốn chặn nguồn càng nhanh càng tốt.
Mỗi mục tiêu hợp với một con đường khác nhau. Muốn hàng giả bị thu giữ, tiêu huỷ, người bán bị xử phạt thì đường hành chính là chính. Muốn tiền bồi thường và một bản án buộc bên kia chấm dứt thì đường dân sự. Muốn những người tổ chức sản xuất hàng loạt phải chịu trách nhiệm hình sự thì phải tố giác, và việc có khởi tố hay không là quyết định của cơ quan có thẩm quyền, không phải của bạn.
Viết rõ mục tiêu còn giúp bạn không bị cuốn vào một cuộc theo đuổi không có điểm dừng. Nhiều chủ nhãn nhỏ bắt đầu vì muốn chặn hàng giả, rồi sa vào tranh chấp kéo dài cả năm, trong khi việc kinh doanh chính bị bỏ bê.
Ba con đường đặt cạnh nhau
Bảng dưới là cách nhìn tổng quan, giúp định hướng. Từng vụ việc cụ thể có thể khác, và các con đường có thể được kết hợp.
| Điểm so | Hành chính | Dân sự | Hình sự |
|---|---|---|---|
| Ai xử lý | Quản lý thị trường, thanh tra chuyên ngành, công an và các cơ quan có thẩm quyền xử phạt | Toà án nhân dân có thẩm quyền | Cơ quan điều tra, viện kiểm sát, toà án |
| Bạn khởi động bằng | Đơn yêu cầu xử lý xâm phạm, phản ánh kèm chứng cứ | Đơn khởi kiện kèm chứng cứ | Tin báo, đơn tố giác kèm chứng cứ |
| Kết quả thường thấy | Xử phạt, tịch thu, tiêu huỷ hàng, buộc loại bỏ yếu tố vi phạm | Buộc chấm dứt, xin lỗi cải chính, bồi thường thiệt hại | Truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội; bồi thường có thể giải quyết trong vụ án |
| Bồi thường cho bạn | Không giải quyết trực tiếp | Có, nếu chứng minh được thiệt hại | Có thể, với tư cách bị hại hoặc nguyên đơn dân sự |
| Công sức của bạn | Vừa phải, chủ yếu ở khâu chứng cứ ban đầu | Nhiều nhất: chứng minh, tham gia tố tụng, chờ đợi | Cung cấp thông tin, phối hợp; nhịp độ do cơ quan quyết định |
| Hợp khi | Muốn chặn nhanh, quy mô vừa và nhỏ | Có thiệt hại đo được, bên vi phạm xác định rõ | Quy mô lớn, có tổ chức, gây hại sức khoẻ, thu lợi lớn |
Mức xử phạt, ngưỡng định tội và thời hạn giải quyết thay đổi theo văn bản hiện hành, nên trang này không nêu con số. Khi cần, hãy đối chiếu văn bản đang có hiệu lực hoặc hỏi người làm nghề.
Đường hành chính: gọn, nhưng không đem tiền về cho bạn
Đây là con đường phần lớn chủ nhãn nhỏ đi đầu tiên. Bạn gửi đơn yêu cầu xử lý xâm phạm hoặc phản ánh hàng giả tới cơ quan có thẩm quyền, kèm giấy tờ chứng minh quyền (văn bằng, đơn đăng ký nếu có), mẫu hàng nghi giả, bảng so sánh, thông tin nơi bán. Cơ quan có thể kiểm tra, lập biên bản, tạm giữ hàng, ra quyết định xử phạt và buộc tiêu huỷ hoặc loại bỏ yếu tố vi phạm.
Điểm mạnh là cơ quan nhà nước có quyền kiểm tra, thu giữ, những việc chủ nhãn không thể tự làm. Kết quả xử lý là một văn bản chính thức bạn có thể dùng để trấn an đại lý, cũng như làm căn cứ khi vụ việc đi tiếp.
Điểm yếu là tiền phạt nộp vào ngân sách, không chuyển cho bạn. Hành chính cũng thường dừng ở điểm bán được kiểm tra; muốn lần lên nguồn sản xuất cần thêm thông tin và sự phối hợp. Nếu người vi phạm chỉ bị phạt ở mức thấp so với lợi nhuận, họ có thể quay lại sau một thời gian.
Đường dân sự: đòi được bồi thường, nhưng phải tự chứng minh
Khởi kiện dân sự là khi bạn trực tiếp đứng làm nguyên đơn, yêu cầu toà án buộc bên vi phạm chấm dứt hành vi, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại. Từ giữa năm 2025, hệ thống toà án được tổ chức lại theo mô hình toà án nhân dân khu vực và toà án cấp tỉnh; nơi nộp đơn cho từng loại tranh chấp nên kiểm lại theo quy định hiện hành hoặc hỏi luật sư.
Gánh nặng lớn nhất nằm ở chứng minh. Bạn phải chứng minh mình có quyền, bên kia đã xâm phạm, và thiệt hại thực tế. Thiệt hại có thể gồm tổn thất về tài sản, giảm sút thu nhập và lợi nhuận, tổn thất về uy tín, cùng các chi phí hợp lý để ngăn chặn, khắc phục hành vi xâm phạm, có thể gồm chi phí thuê luật sư theo quy định. Với cơ sở nhỏ, sổ sách bán hàng trước và sau khi hàng giả xuất hiện, hoá đơn chi phí xử lý, tin nhắn khách bỏ đi là những chứng cứ quý.
Trong một số trường hợp, bạn có thể đề nghị toà án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, ví dụ thu giữ, kê biên hàng nghi xâm phạm, để tránh tẩu tán. Yêu cầu này thường đòi hỏi bạn có chứng cứ rõ và có thể phải nộp một khoản bảo đảm. Đây là phần nên có luật sư đi cùng.
Dân sự hợp với vụ có bên vi phạm xác định rõ, có tài sản để thi hành, và thiệt hại của bạn đo được. Với người bán lẻ vô danh trên mạng, kiện dân sự thường không tương xứng công sức.
Đường hình sự: khi nào nghĩ tới
Bộ luật Hình sự có tội sản xuất, buôn bán hàng giả, các tội riêng khi hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, thuốc chữa bệnh, và tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Các tội này có điều kiện riêng về quy mô, giá trị hàng hoá, thu lợi hoặc hậu quả. Trang này không nêu ngưỡng cụ thể vì cần đối chiếu văn bản hiện hành cho từng trường hợp.
Với chủ nhãn nhỏ, dấu hiệu nên nghĩ tới tố giác gồm: hàng giả xuất hiện ở nhiều tỉnh cùng lúc, có dấu hiệu một xưởng sản xuất bài bản, có người thấy kho chứa hay xe chở số lượng lớn, hoặc hàng giả là thực phẩm, thuốc, đồ cho trẻ em có nguy cơ gây hại. Khi đó, việc của bạn là gửi tin báo tới cơ quan công an kèm chứng cứ đã gom, và sẵn sàng phối hợp khi được yêu cầu.
Trong vụ án hình sự, phần bồi thường cho bạn có thể được giải quyết cùng vụ án nếu bạn tham gia với tư cách người bị hại. Nhịp độ điều tra do cơ quan tiến hành tố tụng quyết định; chủ nhãn không nên tự điều tra, theo dõi hay tiếp cận đối tượng.
Kết hợp các con đường cho hợp lý
Hành chính và dân sự có thể đi song song. Quyết định xử phạt hành chính không ngăn bạn khởi kiện đòi bồi thường. Ngược lại, kết quả xử lý hành chính là một nguồn chứng cứ có giá trị khi ra toà.
Hành chính và hình sự không chồng lên cùng một hành vi. Khi hành vi có dấu hiệu tội phạm, cơ quan xử lý hành chính phải chuyển hồ sơ sang cơ quan tiến hành tố tụng. Bạn không cần tự chọn giữa hai đường này; hãy cung cấp đủ thông tin để cơ quan đánh giá.
Kênh nền tảng là đường phụ, không phải đường chính. Báo nền tảng gỡ tin bán giúp chặn nhanh trên mạng, nhưng không xử lý người làm giả. Nên làm song song, không thay cho việc báo cơ quan khi quy mô đáng kể.
Thư yêu cầu chấm dứt có thể đi trước. Với bên vi phạm xác định rõ và quy mô nhỏ, một văn bản yêu cầu chấm dứt đúng mực đôi khi giải quyết được mà không cần cơ quan nào. Cách soạn thư loại này được bàn ở trang chuyên về đăng ký và xâm phạm nhãn hiệu như NhanHieuVietNam.com.
Bốn câu tự hỏi trước khi chọn
Trả lời bốn câu dưới đây, viết ra giấy, rồi mang theo khi đi hỏi người làm nghề:
- Quyền của mình đang ở đâu: có văn bằng còn hiệu lực đúng nhóm hàng không, hay chỉ có đơn đang chờ, hay chưa đăng ký?
- Bên vi phạm là ai: một người bán lẻ, nhiều điểm bán, hay một nguồn sản xuất xác định được?
- Mức nguy hại: chỉ thiệt hại kinh doanh, hay có nguy cơ cho sức khoẻ, an toàn người dùng?
- Sức mình có: thời gian, chi phí, khả năng theo đuổi vụ việc trong nhiều tháng?
Vụ có bồi thường lớn, đối tượng là đối tác cũ, hoặc hàng giả gây hại thì nên có luật sư ngay từ đầu. Để định hướng ban đầu và hiểu mình đang ở đâu, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi quyết định thuê người đại diện.
Câu hỏi thường gặp
Xử lý hành chính xong thì có còn kiện đòi bồi thường được không?
Được. Quyết định xử phạt hành chính không thay cho trách nhiệm bồi thường dân sự. Bạn vẫn có thể khởi kiện, và kết quả xử lý hành chính thường là chứng cứ hữu ích trong vụ kiện đó.
Tiền phạt người làm giả có được chuyển cho chủ nhãn không?
Không. Tiền phạt hành chính nộp vào ngân sách nhà nước. Muốn được bồi thường, bạn cần yêu cầu trong vụ kiện dân sự, hoặc tham gia với tư cách người bị hại trong vụ án hình sự nếu vụ việc được khởi tố.
Chủ nhãn có quyền yêu cầu khởi tố hình sự người làm giả không?
Bạn có quyền tố giác và cung cấp chứng cứ. Việc có khởi tố hay không do cơ quan có thẩm quyền quyết định dựa trên dấu hiệu tội phạm và các điều kiện luật định. Chủ nhãn không tự quyết định được kết quả này.
Chi phí thuê luật sư có được tính vào bồi thường không?
Pháp luật sở hữu trí tuệ cho phép yêu cầu bồi thường các chi phí hợp lý, trong đó có thể gồm chi phí thuê luật sư, nếu bạn thắng kiện và chứng minh được khoản chi. Mức được chấp nhận do toà án xem xét trong từng vụ.
Người bán lẻ không rõ danh tính trên mạng thì nên đi đường nào?
Thường nên bắt đầu bằng báo nền tảng gỡ tin và phản ánh cơ quan quản lý kèm chứng cứ. Kiện dân sự một người không xác định được danh tính khó khả thi. Nếu nhiều tài khoản cùng bán và có dấu hiệu tổ chức, cân nhắc tố giác với công an.
Có nên gửi thư yêu cầu chấm dứt trước khi báo cơ quan?
Tuỳ trường hợp. Với bên vi phạm xác định rõ, quy mô nhỏ, thư yêu cầu đúng mực có thể giải quyết nhanh. Với nguồn sản xuất hàng loạt hoặc hàng gây hại, gửi thư trước có thể khiến họ tẩu tán, nên báo cơ quan trước thì hơn.