Khi củ sạc, cáp hay pin dự phòng giả mạo nhãn hiệu gây cháy, làm hỏng điện thoại hoặc tài sản khác, người bị thiệt có quyền yêu cầu bồi thường; trách nhiệm trước hết thuộc về bên sản xuất, nhập khẩu, gắn nhãn, và người bán trực tiếp phải chịu khi không chỉ ra được nguồn hàng hoặc khi biết mà vẫn bán. Để đòi được, bạn cần giữ lại chính món hàng bị cháy, chứng từ mua và ảnh hiện trường trước khi dọn.
Phụ kiện sạc là nhóm bị làm giả nhiều vì rẻ, nhỏ, dễ in hộp. Rủi ro không chỉ là "sạc chậm": mạch bảo vệ sơ sài, pin kém chất lượng có thể phồng, nóng chảy hoặc bốc cháy, nhất là khi sạc qua đêm. Bài này nói về chuyện pháp lý sau sự cố; kiểm phụ kiện tại quầy, chọn công suất phù hợp là đề khác.
Trước hết là an toàn, sau đó mới là bằng chứng
Nếu sự cố đang xảy ra, ưu tiên là ngắt điện ở ổ cắm hoặc aptomat nếu làm được an toàn, tránh xa khói, dùng bình chữa cháy phù hợp, và gọi lực lượng cứu hoả khi lửa lan. Không dùng tay trần nhặt pin đang nóng. Người bị bỏng, hít khói cần được sơ cứu và đi khám; mọi giấy tờ khám chữa đều là chứng từ thiệt hại sau này.
Khi đã an toàn, đừng vội vứt món hàng cháy. Đó là vật chứng duy nhất cho biết thứ gì gây cháy. Để nó nguội hẳn trên bề mặt không cháy, cho vào hộp kim loại hoặc lọ thuỷ tinh có nắp, cất nơi thoáng xa đồ dễ cháy. Pin đã phồng hay cháy dở vẫn có thể bùng lại, nên không để trong túi nhựa hay ngăn kéo gỗ.
Trước khi dọn, quay video và chụp ảnh: vị trí ổ cắm, củ sạc, cáp, thiết bị đang sạc, vết cháy trên bàn, sàn, rèm. Chụp nhiều góc, có vật tham chiếu kích thước. Nếu lực lượng chữa cháy hay công an có mặt, hỏi về biên bản hoặc kết luận sự cố; biên bản của cơ quan có mặt tại chỗ có giá trị cao hơn nhiều so với lời kể của bạn.
Ai phải chịu trách nhiệm theo pháp luật hiện hành
Bên sản xuất, nhập khẩu, gắn nhãn hiệu của mình lên hàng. Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 và Bộ luật Dân sự, tổ chức, cá nhân đưa hàng có khuyết tật ra thị trường phải bồi thường thiệt hại mà khuyết tật đó gây ra cho tính mạng, sức khoẻ, tài sản người tiêu dùng, kể cả khi không biết về khuyết tật. Với hàng giả, bên làm giả thường giấu mặt, nên trên thực tế người tiêu dùng khó đòi trực tiếp.
Người bán trực tiếp cho bạn. Luật đặt trách nhiệm cho bên cung cấp trực tiếp khi không xác định được bên sản xuất, nhập khẩu, hoặc khi bên cung cấp không nêu được ai đã cung cấp hàng cho mình. Ngoài ra, người bán vi phạm cam kết về chất lượng trong hợp đồng mua bán cũng phải chịu trách nhiệm theo hợp đồng. Vì vậy với hàng giả, người bán thường là đầu mối bạn đòi đầu tiên.
Chủ nhãn hiệu bị làm giả không phải bồi thường thay. Hãng có tên in trên hộp là nạn nhân của việc làm giả, không phải bên đưa món hàng đó ra thị trường. Nhưng bạn nên báo cho hãng: họ có dữ liệu để xác nhận món hàng không phải sản phẩm của họ, và đó là bằng chứng quan trọng cho bạn khi đòi người bán.
Sàn thương mại điện tử, nền tảng. Sàn có nghĩa vụ theo quy định về thương mại điện tử và theo luật bảo vệ người tiêu dùng, như cung cấp thông tin người bán, tiếp nhận khiếu nại, phối hợp xử lý. Mức trách nhiệm cụ thể của sàn trong từng vụ phụ thuộc vào vai trò của sàn và quy định hiện hành, nên đối chiếu khi khiếu nại.
Thiệt hại nào thường được tính, cần chứng từ gì
Bồi thường dựa trên thiệt hại thực tế chứng minh được. Lập một danh sách ngay sau sự cố, mỗi khoản gắn với một chứng từ.
| Khoản thiệt hại | Chứng từ nên có | Ghi chú |
|---|---|---|
| Món phụ kiện bị cháy | Hoá đơn, chứng từ chuyển khoản, tin nhắn mua bán | Giá trị nhỏ nhưng chứng minh quan hệ mua bán |
| Thiết bị đang sạc bị hỏng (điện thoại, máy tính bảng) | Phiếu kiểm tra của nơi sửa chữa, báo giá sửa, hoá đơn mua thiết bị | Nơi sửa nên ghi rõ nguyên nhân hư hỏng nếu xác định được |
| Đồ đạc, nội thất bị cháy xém | Ảnh hiện trường, hoá đơn sửa chữa hoặc mua thay thế | Chụp trước khi dọn |
| Chi phí khám chữa khi bị bỏng, ngạt khói | Sổ khám, hoá đơn viện phí, đơn thuốc | Sức khoẻ là thiệt hại ưu tiên, giữ đủ giấy tờ |
| Thu nhập bị mất trong thời gian điều trị | Xác nhận của nơi làm việc, hợp đồng lao động | Chỉ khi chứng minh được thu nhập thực tế bị giảm |
| Dữ liệu bị mất | Khó định giá; ghi lại công sức khôi phục, chi phí thuê khôi phục nếu có | Thường là điểm thương lượng, khó đòi đủ |
Đừng thổi phồng danh sách. Một yêu cầu bồi thường có chứng từ rõ ràng, con số hợp lý thường được giải quyết nhanh hơn một yêu cầu lớn nhưng không chứng minh được, và giúp bạn giữ uy tín khi phải nhờ hoà giải hay ra toà.
Chứng minh món phụ kiện là hàng giả và là nguyên nhân gây cháy
Có hai điều phải chứng minh tách biệt. Điều thứ nhất là món hàng không phải sản phẩm của hãng có tên trên hộp. Bạn có thể gửi ảnh, số lô, mã sản phẩm cho kênh chăm sóc khách hàng chính thức của hãng để đề nghị xác nhận. Nếu tem xác thực trên hộp còn, kết quả kiểm tra tem trên kênh chính thức cũng là một mảnh. Với hàng giá trị lớn hoặc tranh chấp căng thẳng, giám định sở hữu trí tuệ có thể kết luận về yếu tố xâm phạm nhãn hiệu.
Điều thứ hai, khó hơn, là chính món hàng đó gây ra sự cố chứ không phải ổ điện, thiết bị hay cách sử dụng. Người bán thường sẽ nêu các khả năng khác: ổ cắm cũ, dùng sai thiết bị, để sạc trên chăn. Kết luận của lực lượng chữa cháy khi có mặt, phiếu kiểm tra của nơi sửa chữa ghi nguyên nhân, ảnh cho thấy điểm cháy nằm ở củ sạc hay pin, và việc ổ điện vẫn hoạt động bình thường sau đó đều giúp bạn.
Trong vụ việc thiệt hại lớn, có thể cần giám định nguyên nhân cháy hoặc giám định chất lượng sản phẩm tại tổ chức có chức năng. Chi phí giám định là một yếu tố cần cân nhắc so với số tiền đòi; với một chiếc điện thoại hỏng, thương lượng có bằng chứng ảnh và phiếu sửa chữa thường hợp lý hơn đi giám định.
Lưu ý nhỏ nhưng hay bị bỏ qua: nếu bạn đang mua bảo hiểm tài sản cho nhà ở hoặc thiết bị, hãy báo cho bên bảo hiểm sớm theo điều khoản hợp đồng. Bảo hiểm có thể chi trả trước rồi tự đòi lại bên gây ra thiệt hại, đỡ cho bạn phần đi đòi.
Trình tự đòi bồi thường từ người bán
Thứ tự dưới đây giúp bạn có dấu vết từng bước, để nếu phải đưa ra cơ quan hay toà án thì hồ sơ đã sẵn.
- Gửi thông báo sự cố cho người bán bằng văn bản hoặc tin nhắn lưu được, kèm ảnh, hoá đơn và danh sách thiệt hại; đề nghị họ cho biết đã nhập món hàng từ đâu.
- Nếu người bán cung cấp tên nhà nhập khẩu, nhà phân phối, gửi thông báo tương tự tới bên đó. Nếu người bán không nêu được nguồn hàng, đây là căn cứ để yêu cầu chính họ chịu trách nhiệm bồi thường.
- Báo chủ nhãn hiệu để đề nghị xác nhận món hàng không phải sản phẩm chính hãng; lưu thư trả lời.
- Nếu mua qua sàn, khiếu nại trên sàn và yêu cầu sàn cung cấp thông tin người bán khi cần.
- Nhờ Sở Công Thương hoặc hội bảo vệ người tiêu dùng nơi bạn sống hỗ trợ hoà giải khi người bán không hợp tác.
- Gửi phản ánh tới lực lượng quản lý thị trường về việc cửa hàng bán phụ kiện giả mạo nhãn hiệu, độc lập với việc đòi bồi thường của bạn.
- Khởi kiện dân sự tại toà án khi thương lượng, hoà giải không thành; vụ có thương tích nghiêm trọng hoặc thiệt hại lớn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) trước khi chọn hướng.
Phòng trước: những điều người mua phụ kiện nên biết
Một số loại pin, bộ sạc thuộc diện phải chứng nhận hoặc công bố hợp quy trước khi lưu thông; khi đó trên sản phẩm hoặc bao bì có dấu hợp quy CR. Dấu này không chứng minh món hàng là của hãng nào, và dấu cũng có thể bị in giả, nhưng một món hàng thuộc diện bắt buộc mà không có dấu là tín hiệu đáng ngờ. Danh mục hàng phải hợp quy thay đổi theo thời gian, nên đối chiếu thông tin hiện hành của cơ quan quản lý chuyên ngành.
Phụ kiện mang nhãn của hãng điện thoại mà giá chỉ bằng một phần nhỏ giá niêm yết, bán đổ đống trong rổ, hộp in mờ hoặc thiếu thông tin tổ chức chịu trách nhiệm, thì nên coi như hàng không rõ nguồn gốc. Phụ kiện của các hãng phụ kiện độc lập, ghi đúng tên mình, đủ thông tin, là lựa chọn hợp pháp; vấn đề chỉ nằm ở hàng giả mạo tên hãng khác.
Giữ hoá đơn cho cả những món nhỏ. Một tờ phiếu bán hàng giá vài chục nghìn có thể là thứ quyết định khi món hàng ấy làm cháy chiếc điện thoại vài chục triệu. Mua online thì giữ lịch sử đơn hàng, không xoá đơn sau khi nhận.
Thói quen sạc an toàn vẫn là lớp bảo vệ cuối cùng: không sạc trên giường, sofa; không phủ chăn lên củ sạc; rút sạc khi pin đã phồng, nóng bất thường; ngưng dùng ngay món nào có mùi khét.
Câu hỏi thường gặp
Pin dự phòng mua ở chợ không có hoá đơn, cháy làm hỏng điện thoại thì có đòi được không?
Có thể đòi nếu bạn chứng minh được việc mua bán bằng cách khác như tin nhắn, chứng từ chuyển khoản, người làm chứng. Không có chứng từ thì việc chứng minh khó hơn, nhưng quyền yêu cầu bồi thường vẫn còn.
Người bán nói chỉ bán lại, không phải người sản xuất nên không chịu trách nhiệm có đúng không?
Không hoàn toàn đúng. Người bán phải chỉ ra được ai đã cung cấp hàng cho mình; nếu không chỉ ra được, họ có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường. Ngoài ra họ còn chịu trách nhiệm theo hợp đồng mua bán với bạn.
Có cần giữ lại món phụ kiện đã cháy không?
Rất nên giữ, sau khi để nguội và cất trong hộp không cháy. Đó là vật chứng chính để xác định món hàng có phải hàng giả và có phải nguyên nhân gây cháy hay không.
Hãng có tên trên hộp có phải bồi thường cho người mua không?
Thường là không, vì món hàng giả không phải do hãng đưa ra thị trường. Tuy vậy bạn nên liên hệ hãng để xin xác nhận món hàng không phải chính hãng, giúp ích cho việc đòi người bán.
Dùng sạc của hãng phụ kiện khác bị cháy thì có phải hàng giả không?
Không. Hàng của hãng khác ghi đúng tên mình là hàng hợp pháp, nếu cháy do khuyết tật thì là câu chuyện chất lượng sản phẩm, trách nhiệm thuộc bên đưa sản phẩm đó ra thị trường. Hàng giả là hàng mạo tên hãng khác.
Bị bỏng nhẹ do pin phồng thì nên làm gì trước?
Sơ cứu và đi khám theo chỉ dẫn của nhân viên y tế, giữ toàn bộ giấy tờ khám chữa. Sau đó mới tính tới việc chụp ảnh, giữ vật chứng và gửi yêu cầu cho người bán.