Ký hiệu ® trên bao bì cho biết nhãn hiệu đó được người dùng nó giới thiệu là đã đăng ký bảo hộ; nó không cho biết món hàng bạn đang cầm có phải do chủ nhãn hiệu sản xuất. Hàng giả mạo nhãn hiệu, đúng như tên gọi, chép cả ký hiệu này. Vậy mà nhiều người mua vẫn coi chữ R trong vòng tròn như một con dấu bảo đảm.
Bài này giải thích ® và ™ có ý nghĩa gì ở Việt Nam, vì sao chúng không phải dấu hiệu thật giả, trong trường hợp nào cách đặt ký hiệu lại là manh mối có ích, và cách bạn tự tra một nhãn hiệu đã đăng ký hay chưa, ai là chủ, để dùng trong việc kiểm hàng.
® và ™ có nghĩa là gì
Ký hiệu ® thường được dùng cạnh một nhãn hiệu để báo rằng nhãn hiệu đó đã được cấp văn bằng bảo hộ. Ký hiệu ™ thường được dùng để báo rằng người dùng coi đó là nhãn hiệu của mình, dù có thể chưa đăng ký hoặc đơn đang chờ xét. Hai ký hiệu này xuất phát từ thực tiễn kinh doanh quốc tế và được dùng rộng rãi ở Việt Nam.
Pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam không bắt buộc chủ nhãn hiệu phải in ® lên hàng. Nhiều nhãn hiệu đã được bảo hộ nhưng không in ký hiệu nào, và điều đó không làm giảm quyền của chủ nhãn hiệu. Ngược lại, ™ không có ý nghĩa pháp lý riêng; nó chỉ là một lời tuyên bố của người dùng.
Việc in ® cho một nhãn hiệu chưa được bảo hộ ở Việt Nam có thể bị xem là chỉ dẫn sai về tình trạng bảo hộ, tuỳ quy định xử phạt hiện hành. Đó là trách nhiệm của người làm nhãn. Với người mua, điều quan trọng hơn là hiểu rằng ký hiệu chỉ nói về nhãn hiệu, không nói về món hàng.
Vì sao ® không chứng minh hàng thật
Hàng giả chép cả ký hiệu. Hàng giả mạo nhãn hiệu là hàng gắn nhãn hiệu trùng hoặc khó phân biệt với nhãn hiệu đang được bảo hộ. Người làm giả chép nguyên tên, hình, màu sắc, và dĩ nhiên cả ký hiệu ® vốn có trên bao bì thật. Ký hiệu đó có mặt trên hàng giả nhiều không kém hàng thật.
Ký hiệu không gắn với từng sản phẩm. Văn bằng bảo hộ cấp cho nhãn hiệu dùng với một danh mục hàng hoá, dịch vụ, không cấp cho từng hộp, từng chai. Không có cách nào nhìn vào ký hiệu để biết một sản phẩm cụ thể ra từ nhà máy của ai.
Có ® không có nghĩa là hàng tốt. Đăng ký nhãn hiệu là bảo hộ cái tên và dấu hiệu, không phải chứng nhận chất lượng. Một nhãn hiệu được bảo hộ hợp pháp vẫn có thể gắn trên sản phẩm chất lượng kém. Chất lượng là chuyện của công bố sản phẩm, hợp quy, kiểm nghiệm.
Không có ® cũng không có nghĩa là hàng giả. Rất nhiều sản phẩm thật, kể cả của doanh nghiệp lớn, không in ký hiệu. Bao bì cũ in trước khi nhãn hiệu được cấp văn bằng cũng không có. Thiếu ký hiệu không phải dấu hiệu bất thường.
Khi nào cách đặt ký hiệu là manh mối có ích
Bản thân ký hiệu không nói lên thật giả, nhưng sự khác biệt giữa món nghi ngờ và mẫu chính hãng về cách dùng ký hiệu thì có thể là manh mối. Những trường hợp dưới đây đáng ghi lại:
- Mẫu chính hãng có ® ở một vị trí cố định, ví dụ góc trên bên phải tên nhãn hiệu, còn món nghi ngờ đặt ở chỗ khác, cỡ khác hoặc thiếu hẳn.
- Món nghi ngờ có cả ® và ™ cho cùng một tên, hoặc ký hiệu bị in nhoè, méo, trông như được chèn vào sau. Bên làm giả gõ lại ký hiệu bằng phông khác là chuyện hay gặp.
- Tên nhãn hiệu bị đổi một chữ cái nhưng vẫn giữ ®, kiểu hàng nhái cố tình tạo cảm giác chính danh. Ở đây ký hiệu không giúp bạn xác định thật giả, nhưng giúp bạn để ý tới cái tên.
- Ký hiệu ® đặt cạnh một từ mô tả chung như tên loại sản phẩm, điều mà chủ nhãn hiệu bài bản thường không làm, vì từ mô tả chung không được bảo hộ làm nhãn hiệu.
- Hàng gắn nhãn hiệu nước ngoài nhưng phần ký hiệu và cách trình bày khác hẳn mẫu bán chính thức ở Việt Nam. Có thể là hàng của thị trường khác, cũng có thể là hàng giả.
Tất cả những điều này chỉ có ý nghĩa khi so với một mẫu chính hãng đáng tin. Không có mẫu thì đừng dựa vào ký hiệu.
Tự tra một nhãn hiệu đã đăng ký và ai là chủ
Biết chủ nhãn hiệu là ai giúp bạn đối chiếu với tên đơn vị chịu trách nhiệm trên nhãn và tìm đúng kênh để hỏi. Các bước tra cơ bản:
- Ghi chính xác tên nhãn hiệu như in trên bao bì, kể cả cách viết hoa, khoảng cách, chữ có dấu hay không dấu.
- Tra trên cơ sở dữ liệu tra cứu nhãn hiệu công khai của Cục Sở hữu trí tuệ. Tìm theo tên, xem kết quả có nhãn hiệu trùng hoặc gần trùng, tình trạng là đã cấp văn bằng hay đang là đơn.
- Mở chi tiết để xem tên chủ văn bằng, nhóm sản phẩm được bảo hộ và mẫu nhãn. Nhãn hiệu được bảo hộ cho nhóm hàng nào thì chỉ có ý nghĩa với nhóm hàng đó.
- So tên chủ văn bằng với tên đơn vị chịu trách nhiệm trên nhãn. Khác nhau chưa chắc là bất thường: có thể là công ty con, nhà phân phối, bên gia công. Nhưng đó là câu hỏi để hỏi chủ nhãn hiệu.
- Với nhãn hiệu nước ngoài, có thể nhãn hiệu được bảo hộ ở Việt Nam qua hệ thống đăng ký quốc tế. Nếu không thấy trong cơ sở dữ liệu trong nước, thử tra cơ sở dữ liệu quốc tế về nhãn hiệu.
Việc tra cứu chỉ giúp bạn biết ai là chủ nhãn hiệu để hỏi đúng người. Muốn hiểu sâu về đăng ký, phạm vi bảo hộ, thời hạn văn bằng, bạn có thể đọc thêm ở NhanHieuVietNam.com.
Nhãn hiệu bảo hộ ở nước ngoài và ở Việt Nam
Quyền đối với nhãn hiệu mang tính lãnh thổ: nhãn hiệu được bảo hộ ở nước nào thì quyền phát sinh ở nước đó. Một nhãn hiệu nổi tiếng ở nước ngoài, in ® trên bao bì gốc, chưa chắc đã được đăng ký ở Việt Nam, dù trên thực tế các nhãn hiệu lớn hầu hết đều đã đăng ký. Với người mua, điều này ít ảnh hưởng tới việc kiểm thật giả, nhưng ảnh hưởng tới việc ai có thể yêu cầu xử lý hàng giả ở Việt Nam.
Hàng xách tay mang bao bì của thị trường khác thường có ® theo cách trình bày của thị trường đó. Đó không phải dấu hiệu giả. Ngược lại, có loại hàng nhái dùng tên gần giống nhãn hiệu nước ngoài và đăng ký một cái tên na ná ở đâu đó để có thể in ®, tạo cảm giác hợp pháp. Trường hợp này cái tên mới là điều cần soi.
Bạn không cần tự giải quyết những câu hỏi pháp lý này. Khi nghi ngờ, chỉ cần ghi lại: tên nhãn hiệu, ký hiệu in thế nào, đơn vị chịu trách nhiệm là ai, mua ở đâu, rồi hỏi kênh chính thức của chủ nhãn hiệu.
Những điều người mua thường hỏi sai về ký hiệu
Câu hỏi hay gặp nhất là "hàng có chữ R thì chắc là hàng chính hãng phải không". Câu trả lời đúng là ký hiệu chỉ cho biết người in nó tuyên bố nhãn hiệu đã đăng ký. Không có thông tin nào về nguồn gốc sản phẩm cụ thể nằm trong ký hiệu đó.
Câu hỏi thứ hai là "hàng của cơ sở nhỏ không có R thì có đáng tin không". Nhiều hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất nhỏ chưa đăng ký nhãn hiệu, hoặc đang chờ cấp văn bằng, nên không in ký hiệu. Điều đó nói về tình trạng pháp lý của cái tên, không nói về chất lượng hay tính hợp pháp của sản phẩm. Với hàng của cơ sở nhỏ, bạn nên kiểm những thứ khác: tên và địa chỉ cơ sở, giấy công bố sản phẩm với nhóm hàng cần công bố, kênh bán rõ ràng.
Câu hỏi thứ ba là "thấy ™ thì có phải hàng chưa được phép bán". ™ không liên quan tới việc được phép bán. Một sản phẩm được phép lưu thông hay không phụ thuộc vào các thủ tục khác tuỳ nhóm hàng, không phụ thuộc vào việc nhãn hiệu đã được bảo hộ hay chưa.
Dùng thông tin tra cứu khi hỏi chủ nhãn hiệu và khi khiếu nại
Kết quả tra cứu nhãn hiệu có ích nhất khi bạn cần liên hệ đúng người. Tên chủ văn bằng giúp bạn tìm trang chính thức, kênh chăm sóc khách hàng của đúng doanh nghiệp, thay vì liên hệ qua số điện thoại hay đường dẫn in trên món hàng đang nghi ngờ. Khi viết cho chủ nhãn hiệu, hãy nêu rõ: tên sản phẩm, ảnh các mặt bao bì, số lô, ngày in, nơi mua, ngày mua, và câu hỏi cụ thể là lô này có phải do họ sản xuất và phân phối hay không.
Nếu sau đó bạn cần khiếu nại người bán hoặc phản ánh với cơ quan quản lý, thông tin về chủ nhãn hiệu cũng giúp hồ sơ của bạn rõ ràng hơn. Bạn có thể ghi trong phản ánh rằng đã tra cứu và thấy nhãn hiệu thuộc về doanh nghiệp nào, đã liên hệ doanh nghiệp đó và nhận được câu trả lời ra sao. Người tiếp nhận sẽ biết ngay cần làm việc với ai để xác minh.
Nên nhớ rằng chỉ chủ nhãn hiệu hoặc cơ quan có thẩm quyền mới kết luận được món hàng xâm phạm nhãn hiệu. Việc của người mua là cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ, không suy diễn. Một câu khẳng định chung chung rằng đây chắc chắn là hàng giả ít giá trị hơn nhiều so với việc liệt kê điều bạn đã thấy và đã tra.
Câu hỏi thường gặp
Hàng có ký hiệu ® có chắc là hàng chính hãng không?
Không. Ký hiệu ® chỉ cho biết nhãn hiệu được giới thiệu là đã đăng ký bảo hộ. Hàng giả mạo nhãn hiệu chép cả ký hiệu này. Muốn biết thật giả, bạn phải đối chiếu số lô, nguồn bán và hỏi chủ nhãn hiệu.
Ký hiệu ™ khác ® thế nào?
Ký hiệu ® thường dùng cho nhãn hiệu đã được cấp văn bằng bảo hộ. Ký hiệu ™ chỉ là lời tuyên bố của người dùng rằng đó là nhãn hiệu của họ, có thể chưa đăng ký hoặc đơn đang chờ. Ở Việt Nam, ™ không có ý nghĩa pháp lý riêng.
Sản phẩm không in ® có phải hàng giả hoặc hàng kém chất lượng?
Không. Pháp luật không bắt buộc in ký hiệu, và nhiều sản phẩm thật không in. Đăng ký nhãn hiệu cũng không liên quan tới chất lượng. Hãy kiểm các yếu tố khác như đơn vị chịu trách nhiệm, số lô, kênh bán.
Làm sao biết một nhãn hiệu đã thực sự được đăng ký ở Việt Nam?
Bạn có thể tra trên cơ sở dữ liệu tra cứu nhãn hiệu công khai của Cục Sở hữu trí tuệ theo tên nhãn hiệu, xem tình trạng đã cấp văn bằng hay đang là đơn, chủ văn bằng là ai và nhóm hàng được bảo hộ.
In ® khi nhãn hiệu chưa đăng ký có bị xử lý không?
Việc chỉ dẫn sai về tình trạng bảo hộ có thể bị xem là vi phạm, tuỳ quy định xử phạt hiện hành. Đây là trách nhiệm của người làm nhãn. Người mua chỉ cần biết rằng ký hiệu không phải căn cứ để tin hàng thật.