Khi bán hàng thật đã được đưa ra thị trường hợp pháp, bạn được nhắc tên nhãn hiệu để cho khách biết mình bán gì. Ranh giới nằm ở chỗ bạn dùng nhãn hiệu để chỉ món hàng, hay dùng nó để làm khách tưởng bạn là chủ nhãn, là đại lý chính thức, hoặc có quan hệ đặc biệt với hãng. Đặt tên shop trùng nhãn hiệu, dùng logo làm ảnh đại diện, tự nhận "phân phối chính thức" khi không có giấy, dùng ảnh quảng cáo của hãng không xin phép là những chỗ hay vượt ranh giới.
Bài viết cho cửa hàng, đại lý nhỏ đang bán hàng có nhãn hiệu trên sàn, trang mạng xã hội hoặc trang riêng. Nó giúp bạn bán hàng thật mà không bị hãng hoặc nền tảng coi là mạo danh, và biết làm gì khi tin bán bị gỡ vì cáo buộc vi phạm. Phần giám sát, gỡ tin vi phạm từ phía chủ nhãn thuộc trang Trung Tâm Nhãn Hiệu, không bàn ở đây.
Bán hàng thật thì được nhắc tên nhãn hiệu
Luật Sở hữu trí tuệ cho chủ nhãn hiệu quyền ngăn người khác dùng dấu hiệu trùng hoặc tương tự cho hàng hoá cùng loại. Nhưng quyền này có giới hạn: với hàng hoá do chính chủ nhãn hoặc người được chủ nhãn cho phép đưa ra thị trường một cách hợp pháp, chủ nhãn không còn quyền cấm người mua lại tiếp tục bán món hàng đó. Giới chuyên môn gọi đây là nguyên tắc cạn quyền. Nhờ nguyên tắc này, một tạp hoá bán hàng thật mua từ đại lý được ghi tên sản phẩm lên kệ, lên hoá đơn, lên tin bán.
Khi bán online, điều đó có nghĩa: bạn được viết tên nhãn hiệu và tên sản phẩm trong tiêu đề tin bán, mô tả đúng sản phẩm, chụp ảnh món hàng thật có nhãn hiệu in trên bao bì. Đây là cách duy nhất để khách tìm thấy món họ cần, và không ai có thể đòi bạn bán dầu gội nhãn X mà không được viết chữ X.
Tuy vậy, nguyên tắc cạn quyền chỉ áp dụng cho hàng thật đưa ra thị trường hợp pháp, và chỉ cho việc nhắc nhãn hiệu để chỉ món hàng. Nó không cho phép bạn dùng nhãn hiệu như thể đó là tên của mình, hay tạo ấn tượng có quan hệ với hãng mà thực tế không có. Phần còn lại của bài là về ranh giới đó. Với hàng nhập khẩu song song, việc áp dụng còn tuỳ hàng được đưa ra thị trường nước ngoài có đúng ý chủ nhãn không; bài riêng ở chuyên mục Hiểu đúng hàng giả có bàn kỹ hơn.
Chỉ dẫn hàng hoá hay mạo danh: những trường hợp hay gặp
Bảng dưới đặt các cách dùng nhãn hiệu thường thấy trên các gian hàng online cạnh nhau, từ an toàn tới rủi ro. Đây là đánh giá ở mức nguyên lý; trường hợp cụ thể còn tuỳ chính sách của chủ nhãn và nền tảng.
| Cách dùng | Mức rủi ro | Vì sao |
|---|---|---|
| Ghi tên nhãn hiệu, tên sản phẩm trong tiêu đề và mô tả tin bán hàng thật | Thấp | Chỉ dẫn đúng món hàng đang bán |
| Tự chụp ảnh sản phẩm thật, thấy nhãn hiệu trên bao bì | Thấp | Ảnh mô tả món hàng, do bạn tạo ra |
| Tên shop dạng "Tạp hoá Bình An – có bán hàng nhãn X" | Thấp đến vừa | Tên shop là của bạn, nhãn X chỉ là mô tả |
| Tên shop dạng "X Store", "X Việt Nam", "X Official" | Cao | Dễ làm khách tưởng là cửa hàng của chủ nhãn |
| Dùng logo nhãn hiệu làm ảnh đại diện, ảnh bìa trang | Cao | Logo đặt ở vị trí nhận diện là đang đại diện cho hãng |
| Ghi "nhà phân phối chính thức", "đại lý uỷ quyền" khi không có giấy | Cao | Thông tin sai về quan hệ với chủ nhãn, gây nhầm lẫn cho khách |
| Dùng ảnh quảng cáo, video của hãng không xin phép | Vừa đến cao | Ảnh và video có quyền tác giả riêng, khác quyền nhãn hiệu |
| Đăng ký tên miền, tên trang chứa nhãn hiệu | Cao | Có thể bị coi là chiếm giữ tên gắn với nhãn hiệu của người khác |
Những cách dùng ở nửa dưới bảng có thể bị chủ nhãn yêu cầu dừng, bị nền tảng gỡ trang, và trong trường hợp gây nhầm lẫn rõ rệt có thể bị xử lý theo quy định về sở hữu trí tuệ hoặc cạnh tranh không lành mạnh, kể cả khi hàng bạn bán là hàng thật.
Ảnh sản phẩm: tự chụp hay dùng ảnh của hãng
Nhiều gian hàng dùng ảnh tải từ trang của hãng vì đẹp và nhanh. Cần biết rằng ảnh quảng cáo, ảnh sản phẩm do hãng chụp có quyền tác giả riêng, tách biệt với quyền nhãn hiệu. Nguyên tắc cạn quyền nói ở trên áp dụng cho nhãn hiệu trên món hàng, không tự động cho phép bạn dùng tác phẩm nhiếp ảnh của người khác. Một số chủ nhãn cung cấp bộ ảnh cho đại lý dùng; nếu bạn là đại lý, hãy xin bộ ảnh đó và lưu thư cho phép.
Cách an toàn nhất là tự chụp. Ảnh tự chụp có thêm một lợi ích ít người nghĩ tới: nó chứng minh bạn đang thật sự có món hàng trong tay. Khách online ngày càng nghi ngờ các gian hàng dùng ảnh mượn; chuyên mục Mua online của trang này cũng khuyên người mua coi ảnh mượn là một dấu hiệu đáng ngờ. Một bộ ảnh tự chụp, thấy rõ số lô và hạn dùng, có giá trị bán hàng hơn ảnh đẹp của hãng.
Khi tự chụp, đừng chỉnh sửa làm thay đổi bao bì, đừng ghép logo của hãng vào khung ảnh, đừng thêm chữ "chính hãng 100%" đè lên sản phẩm như một con dấu. Chỉ cần ánh sáng đủ, nền đơn giản, thấy rõ các mặt bao bì. Nếu dùng ảnh mẫu có sẵn của nền tảng, đọc kỹ điều kiện sử dụng của nền tảng đó.
Các chữ "chính hãng", "authentic", "phân phối chính thức" nói gì
"Hàng chính hãng". Là một khẳng định về món hàng: hàng do chủ nhãn sản xuất hoặc cho phép sản xuất. Bạn được dùng khi có cơ sở, như hoá đơn từ nhà phân phối, giấy tờ nguồn gốc. Dùng chữ này mà hàng là giả thì đó là thông tin sai sự thật với khách, làm trách nhiệm của bạn nặng thêm.
"Authentic", "auth". Trong chợ mạng, các chữ này được dùng rất lộn xộn, có khi để chỉ hàng giả chất lượng cao. Một cửa hàng nghiêm túc nên tránh từ lóng, dùng chữ tiếng Việt rõ nghĩa và nêu nguồn gốc cụ thể.
"Đại lý uỷ quyền", "nhà phân phối chính thức". Là khẳng định về quan hệ của bạn với chủ nhãn. Chỉ dùng khi bạn có giấy chứng nhận còn hiệu lực, và tốt nhất là dùng đúng câu chữ chủ nhãn cho phép. Nhiều chủ nhãn có quy định riêng về cách đại lý giới thiệu mình.
"Cam kết hoàn tiền gấp đôi nếu phát hiện giả". Là một cam kết dân sự với khách, bạn phải thực hiện nếu xảy ra. Đừng đưa ra cam kết mà bạn không sẵn sàng trả. Một cam kết rõ ràng, thực hiện được, như hoàn tiền và chịu phí gửi trả, đáng tin hơn một lời hứa lớn.
"Giá rẻ hơn hãng". Câu này kéo sự chú ý của cả khách lẫn chủ nhãn. Nếu bạn rẻ hơn nhờ chương trình riêng, hãy nói rõ lý do; nếu không giải thích được, nó trở thành dấu hiệu nghi ngờ với chính bạn.
Quảng cáo theo từ khoá nhãn hiệu và tên gian hàng trên sàn
Chạy quảng cáo trên sàn hoặc trên công cụ tìm kiếm với từ khoá là tên nhãn hiệu là cách nhiều cửa hàng tìm khách. Khi bạn bán đúng hàng của nhãn đó, việc dùng tên nhãn làm từ khoá để khách tìm thấy món hàng nhìn chung là chỉ dẫn hàng hoá. Rủi ro xuất hiện khi nội dung quảng cáo làm khách tưởng bạn là hãng, hoặc khi bạn dùng nhãn hiệu của người khác làm từ khoá để dẫn khách tới sản phẩm cạnh tranh. Mỗi nền tảng có chính sách riêng về việc này, và chủ nhãn có thể khiếu nại theo cơ chế của nền tảng.
Tên gian hàng trên sàn cũng tương tự tên miền: đặt tên trùng hoặc gần trùng nhãn hiệu là cách dễ bị gỡ nhất. Nên đặt tên theo cửa hàng của bạn, rồi mô tả mặt hàng trong phần giới thiệu. Một số sàn có cơ chế xác nhận gian hàng chính hãng hoặc đại lý uỷ quyền; nếu bạn có giấy uỷ quyền, đăng ký theo cơ chế đó tốt hơn là tự đặt tên gian hàng nghe như chính hãng.
Cũng lưu ý giới hạn khu vực và kênh trong giấy đại lý. Có hãng cho đại lý bán tại cửa hàng nhưng không cho bán trên sàn, hoặc chỉ cho bán ở một số tỉnh. Bán vượt phạm vi đó thường không phải là vi phạm nhãn hiệu, vì hàng là thật, nhưng có thể vi phạm hợp đồng đại lý và khiến bạn mất quyền phân phối.
Khi tin bán bị gỡ vì cáo buộc vi phạm nhãn hiệu
Nếu bạn bán hàng thật mà tin bị gỡ theo khiếu nại của chủ nhãn hoặc theo rà soát của nền tảng, đừng đăng lại ngay dưới tên khác. Làm theo thứ tự:
- Đọc kỹ thông báo của nền tảng: khiếu nại về điều gì (hàng giả, dùng logo, dùng ảnh, tên gian hàng), ai khiếu nại, thời hạn phản hồi.
- Xác định lỗi có thật hay không. Nếu bạn đang dùng logo làm ảnh đại diện, dùng ảnh của hãng, hay đặt tên gian hàng giống hãng, sửa ngay những điểm đó.
- Nếu cáo buộc là hàng giả mà bạn bán hàng thật, chuẩn bị hồ sơ: hoá đơn, giấy uỷ quyền hoặc chứng từ nguồn gốc của lô hàng, ảnh tự chụp sản phẩm.
- Gửi phản hồi theo đúng kênh của nền tảng, ngắn gọn, kèm chứng từ. Không dùng lời lẽ công kích chủ nhãn.
- Nếu cần, liên hệ trực tiếp chủ nhãn qua kênh chính thức, giải thích nguồn hàng, hỏi họ có yêu cầu gì để bạn tiếp tục bán.
- Lưu toàn bộ trao đổi. Nếu bị gỡ nhiều lần dù có đủ chứng từ, hỏi ý kiến người làm nghề về quyền của người bán lại.
Mở gian hàng mới để né việc bị gỡ là cách làm nhiều người chọn, nhưng thường làm tình hình tệ hơn: nền tảng có thể khoá tài khoản liên quan, và hành vi né tránh khiến hồ sơ ngay tình của bạn mất giá trị.
Câu hỏi thường gặp
Bán hàng thật có được dùng logo của hãng trong ảnh bìa trang bán hàng không?
Rủi ro cao. Logo đặt ở vị trí nhận diện như ảnh đại diện, ảnh bìa khiến khách dễ tưởng trang là của hãng. Bạn được chụp sản phẩm thật có logo in trên bao bì, nhưng không nên dùng logo như biểu tượng của chính cửa hàng mình nếu không có sự cho phép của chủ nhãn.
Đặt tên shop có chứa tên nhãn hiệu mình bán có sao không?
Đặt tên dạng "Nhãn X Store", "Nhãn X Official" dễ gây nhầm lẫn là cửa hàng của chủ nhãn và thường bị gỡ khi có khiếu nại. Tên an toàn hơn là tên riêng của cửa hàng, rồi mô tả mặt hàng trong phần giới thiệu hoặc trong tiêu đề từng sản phẩm.
Dùng ảnh trên trang của hãng để bán hàng thật có vi phạm không?
Ảnh của hãng có quyền tác giả riêng, tách biệt với nhãn hiệu, nên dùng mà không được phép có thể bị khiếu nại. Nếu bạn là đại lý, hãy xin bộ ảnh chủ nhãn cung cấp cho đại lý. Cách an toàn nhất là tự chụp sản phẩm thật, vừa tránh rủi ro vừa tạo niềm tin cho khách.
Không phải đại lý thì có được ghi "hàng chính hãng" không?
Được, nếu hàng thật sự là hàng chính hãng và bạn có chứng từ chứng minh nguồn gốc, như hoá đơn từ nhà phân phối hoặc chứng từ nhập khẩu. Nhưng không được ghi "đại lý uỷ quyền" hay "phân phối chính thức" khi không có giấy chứng nhận của chủ nhãn.
Hãng không cho đại lý bán trên sàn mà vẫn bán thì có bị coi là hàng giả không?
Không. Hàng thật bán trên kênh không được phép theo hợp đồng đại lý vẫn là hàng thật. Nhưng đó có thể là vi phạm hợp đồng giữa bạn và nhà phân phối hoặc chủ nhãn, dẫn tới bị chấm dứt quyền phân phối hoặc phải chịu chế tài theo hợp đồng.
Tin bán bị gỡ vì nghi hàng giả thì có nên mở gian hàng khác không?
Không nên. Hãy phản hồi theo kênh của nền tảng, kèm hoá đơn và chứng từ nguồn gốc, sửa các điểm dùng nhãn hiệu chưa đúng nếu có. Mở gian hàng mới để né có thể khiến tài khoản liên quan bị khoá và làm yếu đi hồ sơ chứng minh bạn bán hàng thật.